Een artikel over onze hersenhelften, NLP, onderwijs en het boek The Master and his Emissary van psychiater Iain McGilchrist

Als ik onze jongste oppik van school op deze regenachtige herfstdag, vraag ik haar wat het leukste is dat ze vandaag geleerd heeft. ‘We hebben tekeningen van Escher gemaakt. Het was het raadsel van de week: Niets is wat het lijkt. En het was Escher.’ In een heerlijk staccato krijg ik veel meer antwoord dan ik (be)grijpen kan. Maar wat een mooi raadsel voor kinderen van tien! ‘Eh, raadsel van de week…?’ herhaal ik haar eerste woorden, nieuwsgierig naar welke ervaring daaronder schuil gaat. ‘Ja, het is eigenlijk het raadsel van de dag, maar juf doet het elke week.’ Nog wat vragen later lijkt het me helder te zijn, ofschoon: ´Niets is wat het lijkt…´

In de ontspanning die het rijden door de weilanden en bossen teweegbrengt, brengt de naam Escher me direct terug naar het boek van psychiater Iain McGilchrist, over onze ‘divided brain and the making of the western world’. The Master And His Emissary – de meester en zijn dienaar – is de titel van het boek, dat me zo fascineert vanwege het diepe

inzicht in de menselijke neurologie en de link met wat wij met onze NLP-opleidingen willen bereiken: hoe je meer plezier en betekenis kunt ervaren door ‘succesvoller’ of ‘helpender’ te denken.

Alsof we in twee werelden leven

McGilchrist verheldert hoe onze rationele analytische hersenhelft een zelf-geconstrueerde spiegelwereld opbouwt, waarin de ´ik-figuur´ denkt dat het de echte wereld is. Terwijl eigenlijk alleen de rechterhersenhelft in contact staat met de realiteit en ons iets nieuws brengt. Iedere hersenhelft geeft ons als het ware een andere beleving van de wereld buiten ons. En ik stel me daar dan bij voor dat we vanuit twee verschillende kamers door een raam naar buiten kunnen kijken. In de ene bovenkamer zijn we geïsoleerd van de wereld daarbuiten, ervaren we eenzaamheid, is ons lichaam een machine, lijkt alles logisch en lineair en staat de radio op WII-FM: ‘What’s in it for me?’.

In de een ervaren we eenzaamheid en ‘What’s in it for me?’. In de ander zijn we verbonden en ervaren we het leven.

Terwijl de ander ons een wereld geeft waarin we emotioneel verbonden zijn met een groter geheel, waar we nieuwe dingen leren en we ervaren dat we leven. In elk gelden andere waarden, vergelijkbaar met de verschillende waarden die we in de westerse en oosterse culturen aantreffen. Net als bij NLP is het niet zo interessant welke goed is of fout, waar of niet waar; het spel dat de linkerhersenhelft graag speelt. De waarde ligt juist in de wisselwerking tussen die werelden, en hoe ze samen optimaal kunnen bijdragen aan het leven dat we wensen.

Mentale gezondheid en iets nieuws leren

McGilchrist heeft grote waardering voor wat onze analytische hersenhelft heeft bijgedragen aan wat we als mensheid bereikt hebben. Hij noemt de linkerhelft een geweldige dienaar, maar tegelijkertijd een ‘waardeloze meester´.

“Links is een geweldige dienaar, maar waardeloze meester”

Hij benadrukt dat deze dienaar alleen van waarde is als hij de juiste plek inneemt en de ware meester, de rechterhersenhelft, dient. De linkerhersenhelft is volledig afhankelijk van de rechter om zijn zelf-geconstrueerde wereldbeeld ergens op te kunnen baseren en om zijn ideeën te toetsen aan de praktijk. Alleen via de rechter kan dat wat zich buiten ons bevindt zich aan ons ‘presenteren’ en kunnen we echt iets nieuws leren. In die kamer kunnen we als het ware aanwezig – ‘present’ – zijn en de spreekwoordelijke ‘kracht van het nu’ of ‘flow’ ervaren.

Alleen via rechts kunnen we iets nieuws leren en de spreekwoordelijke ‘kracht van het nu’ of ‘flow’ ervaren.

De linkerkant kan de dingen alleen re-presenteren en een wereldbeeld met taal betekenis geven. Door een gezonde wisselwerking tussen ervaring, idee, toetsing (rechts, links, rechts) kunnen we dat wereldbeeld als het ware steeds updaten en aanpassen aan wat we in het moment ervaren.

Wat is het probleem?

McGilchrist schetst wel een interessant probleem: deze geweldige dienaar blijkt namelijk niet van nature loyaal te zijn aan zijn meester. De linkerhersenhelft blijkt een ronduit arrogante houding te hebben en volledig te ontkennen dat hij de rechter überhaupt nodig heeft. Als het aan hem ligt houdt hij de deur naar rechts, het corpus callosum, bij voorkeur op slot en verzint hij de meest bizarre ‘logische’ verklaringen voor de vruchten van zijn eigen onwetendheid.

Fenomenen dominante linkerhersenhelft: arrogantie, boosheid, onwetendheid, verveling en verslaving

De onderzoeken waar ze dit mee ontdekt hebben, zijn even fascinerend als de implicaties. Arrogant gedrag lijkt er dus op te duiden dat de wereld vanuit een afgesloten linkerbovenkamer wordt beschouwd. (Hetzelfde geldt voor boosheid, de enige emotie die toebehoort aan de linkerhersenhelft, en ook voor fenomenen als verveling en verslaving.) Aan de andere kant blijkt dat de rechterhersenhelft niet afhankelijk is van de linker, maar links wel nodig heeft ‘om zijn volle potentieel te bereiken en om in zekere zin volledig zichzelf te worden’.

Bewust kiezen voor de rechterhersenhelft Aan het eind van zijn boek doet McGilchrist een oproep waar Vrije Oogst zich sterk mee kan identificeren en in het logo laat zien: ‘In de echte, praktische, alledaagse wereld is het van groot belang dat we terugkeren naar de rechterhersenhelft´. Het blijkt namelijk dat we kunnen kiezen.

“In de echte, praktische, alledaagse wereld is het van groot belang dat we terugkeren naar de rechterhersenhelft.”

Daarom kiezen wij bij onze opleidingen heel bewust voor een opzet en omgeving die de rechterhersenhelft en nieuwe ervaringen activeert. Waar we ons bij voorkeur langere tijd kunnen blootstellen aan de inwerking van de vrije natuur of juist kunnen onderdompelen in een levende culturele traditie, zoals in Venetië. Waar we ons tijdens een opleiding letterlijk een paar dagen kunnen terugtrekken – retreat – om onze mentale kaarten te verrijken met nieuwe gezond makende ervaringen.

De magie en valkuilen van taal Mijn enthousiasme voor NLP werd aan het begin van dit millennium geboren en zal waarschijnlijk nooit meer uitdoven. NLP heeft me kennis laten maken met de magie en de valkuilen van taal, en me geholpen te ‘snappen’ hoe het komt dat ik de wereld ervaar zoals ik doe en welke invloed ik daarop heb. En ook om makkelijker te ‘ont-snappen’ aan verwachtingen en ideeën over de wereld werkt en ruimte te laten voor verwondering.

‘snappen’ hoe ik de wereld ervaar en ‘ont-snappen’ aan verwachtingen en ideeën

NLP is een praktische uitwerking van een uitgangspunt uit de semantiek: ‘de kaart is niet het gebied’. Dat wil eigenlijk zeggen dat iedereen zijn eigen mentale model of kaart van de wereld heeft. En zodra we met NLP leren hoe we onze kaart kunnen veranderen, verandert onze waarneming en dagelijkse ervaring van de wereld. Kortom: Niets is wat het lijkt, want de kaart is niet het gebied. Wat we buiten ons zien, weerspiegelt hoe we van binnen betekenis geven aan de wereld. Het lijkt de spiegelwereld waar McGilchrist over schrijft.

Dromen van NLP op elke school

Ik droom ervan dat NLP standaard op elke (basis-) school gedoceerd zou worden. Zoals kinderen over rekenregels leren, en hoe ze moeten lezen en schrijven, leren ze ook over ‘denkregels’ en hoe ze ‘mentale modellen bouwen’ of ‘kaarten maken’. Geweldig leuke oefeningen zouden dat zijn! Prachtige metaforen en nieuwe ervaringen waar al die soms wat droge nuttige schoolkennis luchtig in verweven is. In die droom zou NLP op elke straathoek aangeboden worden, met zeer gunstige voorwaarden voor docenten. Want docenten zouden weer op handen gedragen worden, als die ene bijzondere beroepsgroep die de mensen van de toekomst mag begeleiden.

Zoals sommige meesterlijke docenten nu al van nature doen, zo zouden alle docenten dat met NLP kunnen.

Ze zouden geleerd hebben hoe ze veel makkelijker kunnen aansluiten bij het model van de wereld van leerlingen en ieders individuele voorkeuren. Zoals sommige meesterlijke docenten dat nu al van nature doen, zo zouden alle docenten dat met NLP kunnen. Het ‘modelleren van excellente communicatoren’ was immers ooit de aanleiding tot NLP. En natuurlijk zouden docenten in die droom achter ieder ‘ongewenst gedrag’ altijd zien wat iemand ermee probeert te bereiken en iemand helpen daar een handiger manier voor te ontdekken. Omdat niets is wat het lijkt. Als ouder denk ik ook nog wel eens aan wat NLP-grondlegger John Grinder me ooit vertelde: ‘Van onze leraren en ouders leren we alles over de beperkingen van de vorige generatie.’ In mijn droom zou dat niet meer opgaan.

NLP was een intuïtieve schot in de roos

Inmiddels snap ik ook waarom John Grinder zo lovend is over McGilchrist’s boek en diens indrukwekkende uiteenzetting van de huidige stand der neurologische wetenschap. Het onderstreept voor mij hoezeer het ‘metamodel’ van NLP destijds een intuïtieve schot in de roos was om effectief om te gaan met de minder aantrekkelijke eigenschappen van de linkerhersenhelft. Om de vergissingen die onze linkerhersenhelft maakt liefdevol te corrigeren en ruimte te maken voor nieuwe ervaringen en een rijker model van de wereld.

…de vergissingen van onze linkerhersenhelft corrigeren en de magische dubbelzinnigheid van het leven bewaren.

In het boek gebruikt McGilchrist een Escher-tekening om een paradox te illustreren: de ene hand die de andere tekent, die de ene weer tekent etc… Paradox is iets waar onze linkerhersenhelft niet mee uit de voeten kan, en de rechterhersenhelft in grossiert. NLP kan ook helpen die magische dubbelzinnigheid waar het leven zo vol van is, middels taalpatronen juist te bewaren terwijl we nieuwe ervaringen creëren.

‘Dat iets altijd twee dingen of meer kan betekenen,’ zei ze

Ondertussen heeft mijn dochter naast me snel een tekeningetje gemaakt van een andere Escher; een bolling die ook hol gezien kan worden. Ik vraag haar wat haar oplossing was geweest voor het raadsel van die week Niet is wat het lijkt. ‘Dat iets altijd twee dingen of meer kan betekenen,’ zei ze, ‘maar dat was niet goed. Het antwoord was Escher. Maar volgens mij zijn er ook anderen geweest die dat soort tekeningen hebben gemaakt. Waarschijnlijk was Escher gewoon de eerste.’ Ik word helemaal warm van binnen en geef haar een compliment voor haar mooie oplossing en voeg eraan toe: ‘Als niets is wat het lijkt, dan is er altijd meer goed dan een ding, toch?’ Terwijl ze me blij aankijkt, denk ik nog even aan mijn droom… NLP op elke school.

Paul Flier

Heb jij interesse in hoe je succesvoller of helpender kunt leren denken? Of hoe je anderen daarbij kunt helpen? Of sta je wellicht voor de klas, geef je regelmatig presentaties of trainingen? Een NLP-opleiding bij Vrije Oogst brengt je in zes aaneengesloten dagen via doen en ervaren de essentie van NLP bij. Een trainersopleiding zal je natuurlijke vermogen om inspirerend les te geven ontwikkelen. En omdat je ook kunt blijven slapen, is het eigenlijk een volledig verzorgde retraite, middenin de natuurgebieden onder Vorden, of in de overweldigende cultuur van Venetië. Gaat leren niet veel makkelijker als we plezier en ontspanning ervaren?

(154 keer bekeken, 1 keer vandaag)